آنچه در مورد اختلال پانیک باید بدانید

همانطور که از نامش پیداست، اختلال پانیک، یعنی حملات مکرر وحشت یا اضطراب. این حملات با بعضی از نشانگان فیزیکی همراه است. از جمله تپش قلب، تنفس سریع، سرگیجه، تعریق زیاد، تهوع و لرزش.

علاوه بر آن، ممکن است فرد به شدت ترسیده و احساس شخصیت­ زدایی نماید (حالتی که در آن فرد احساس می­کند خودش نیست و اعمال خود را از نگاه فرد دیگری تماشا می­کند و هیچ کنترلی روی شرایط محیطی ندارد).

اکثر مردم در زندگی خود، حداقل یکبار به حمله پانیک دچار می ­شوند، اما اختلال پانیک زمانی تشخیص گذاری می ­شود که حملات به طور دائم و غیره منتظره روی دهد و تا یک ماه بعد، احتمال روی دادن دوباره آنها وجود داشته باشد. حملات پانیک برای بعضی افراد غیرقابل پیش ­بینی هستند ولی ممکن است برای دیگران با موقعیت­ ها یا رویدادهای خاص (مثلا سوار اتوبوس یا مترو شدن) تداعی شود.

اختلال پانیک با تعدادی ترس و نگرانی که در فرد ایجاد می ­شود مرتبط است، از جمله: ترس از اینکه مبادا حملات وحشت ­زدگی علت­ های پزشکی حاد داشته باشند (مثلا بیماری قلبی، صرع). هر چند آزمایش ­های پزشکی مکرر نشان می­ دهند که هیچ مشکل پزشکی وجود ندارد. بعضی دیگر فکر می ­کنند که در حال از دست دادن کنترل بر زندگی خود یا در حال دیوانه شدن هستند.

کسانی که از این اختلال رنج می ­برند در رفتار و زندگی خود تغییرات عمده­ ای را به وجود می­ آورند. برای مثال، همیشه اطمینان حاصل می­ کنند که محلی “امن” در دسترس است تا در صورت روی دادن حمله پانیک بتوانند به آن جا پناه ببرند و این موضوع باعث می­ شود که آنها از موقعیت ­های اجتماعی (تماس با دیگران) دور شوند و حتی شغل خود را ترک کنند. نگرانی درباره حملات آینده، رفتارهای اجتنابی ایجاد می­ کند و ترک “امنیت” خانه خود و رفتن به درون جامعه را مشکل می­ سازد.

علائم اختلال پانیک

حملات پانیک مکرر و غیرمنتظره. حمله پانیک عبارت است از ترس یا ناراحتی شدید و ناگهانی، که در عرض چند دقیقه به اوج خود می ­رسد، و در طی آن حداقل چهار مورد از علائم زیر روی می­­ دهد.

پانیک یا وحشت زدگی

پانیک یا وحشت زدگی

علائم حمله پانیک

  • تپش سریع و نامنظم قلب، تپش سریع قلب با صدای بلند، یا افزایش سرعت تپش قلب
  • عرق کردن
  • لرزیدن
  • احساس تنگی نفس یا خفگی
  • احساس گیر کردن چیزی در گلو
  • درد یا ناراحتی در قفسه سینه
  • تهوع یا درد در ناحیه شکم
  • احساس سرگیجه، عدم تعادل، در شرف غش کردن بودن، یا غش کردن
  • احساس سرد یا گرم شدن بدن
  • احساس سوزن سوزن شدن بدن یا احساس بی ­حسی
  • احساس عدم واقعیت یا گسسته شدن از خود
  • ترس از دست دادن کنترل یا دیوانه شدن
  • ترس از مردن
علائم بیماری پانیک

علائم بیماری پانیک

دلایل حملات پانیک چیست؟

بیشتر بخوانید
اختلال وسواسی اجباری

عوامل زیستی حملات پانیک

یکی از انواع نابهنجاری زیستی در این اختلال، مرتبط با ساختار و کارکرد مغز است. مطالعات با تصویربرداری (MRI) از ساختار مغز بیماران مبتلا به حمله پانیک نشان داده است که آسیبی در لوب گیجگاهی راست وجود دارد که به ویژه بصورت آتروفی قشری بوده است. در مطالعات مختلف مشخص شده است که خطر حمله پانیک در بستگان درجه یک بیماران، 4 تا 8 برابر بیشتر از افراد طبیعی دیگر است.

اختلال پانیک حدودا 2 تا 3 درصد جمعیت عمومی جوان و بزرگسال را تحت تاثیر قرار می­ دهد و در زنان دو برابر بیشتر از مردان اتفاق می ­افتد. تا به امروز هیچ داده ­ای حاکی از ارتباط میان یک ناحیه کروموزومی خاص یا شکل خاصی از انتقال وراثتی با این اختلال در دست نیست.

دیگر تبیین­ زیستی این اختلال، تنفس مکرر (Hyperventilation) است. به این نحو که تنفس زیاد از حد و بیش از نیاز بدن، باعث افزایش سطح دی اکسید کربن خون شده و همین امر در عملکرد دستگاه قلبی و عروقی تغییراتی را به وجود می­آورد تا کمبود اکسیژن جبران شود.

نظریه آژیر خطر خفگی، ادعا دارد که در حمله پانیک مغز در مورد کمبود اکسیژن یا افزایش دی اکسید کربن یک پیام دروغین می ­فرستد و در کسانی که آستانه تحمل پایینی دارند باعث به صدا در آمدن آژیر خطر برای خفگی می ­شود.

یک توضیح دیگر برای اختلال پانیک، به تفاوت­ های بیولوژیکی بین کسانی که از حملات پانیک رنج می­ برند و آنهایی که چنین مشکلی ندارند اشاره می­ کند. بر این اساس این اختلال ممکن است در اثر فعالیت بیش از حد شبکه نورآدرنالین (نوعی انتقال دهنده عصبی) به وجود بیاید. شواهد نشان می ­دهند که شبکه نورآدرنالین می تواند به چالش ­های بیولوژیک در تولید حملات پانیک کمک کند، و نیز نشان داده ­اند که نوراپی­نفرین در نشانگان اختلال پانیک نقش دارد.

بیشتر بخوانید
اختلال اضطراب اجتماعی

عوامل روانشناختی حملات پانیک

اتفاق افتادن حملات پانیک و همبودی ­های محرک ­های دیگر در محیط با این حملات، بعدها باعث می ­شود که همان محرک ­ها قابلیت فراخوانی حملات پانیک را داشته باشند. این مکانیزم که شرطی سازی کلاسیک نام دارد، با تاکید بر همبودی محرک­ ها، سعی در تبیین اختلال دارد (به بیان ساده­تر، زمانی که فرد در محیطی دچار حمله پانیک شود، اتفاق افتادن مجدد حمله در آن محیط یا محیط ­های مشابه بالا خواهد رفت).

در تبیین دیگری گفته شده است که این افراد حساسیت بالا به اضطراب دارند و در مواجه با یک محرک درونی یا بیرونی که ممکن است قریب ­الوقوع بودن حمله پانیک را نشان دهد، به شدت مضطرب می ­شوند. به بیان دیگر، افراد با حساسیت به اضطراب، باورها و تفسیر شخصی و منحصر به فردی که از علائم دارند، زمینه را برای شکل­گیری یک حمله تمام عیار اضطرابی مهیا خواهند کرد.

با در نظر گرفتن این واقعیت که افراد مبتلا به اختلال پانیک آشکارا درباره عواقب احتمالی عوارض فیزیکی مضطرب می ­شوند، بعضی روان­شناسان معتقدند که حملات پانیک به این علت روی می ­دهند که افراد احساس های فیزیکی خود را به طور فاجعه ­آمیز تهدیدکننده تفسیر می ­کنند. این افراد بسیاری از احساسات ابهام­ آمیز بدنی را بعنوان حمله قریب ­الوقوع قلبی تفسیر می­کنند. این افراد یک سوگیری شناختی دارند تا از میان چند تفسیر خود، فاجعه ­آمیزترین آنها را انتخاب کنند و بپذیرند.

تفاوت حملات پنیک با حملات قلبی

تفاوت حملات پنیک با حملات قلبی

درمان اختلال پانیک

برای درمان اختلال پانیک هم درمان­ دارویی و هم درمان­ روانشناختی در نظر گرفته شده است. داروهای ضدافسردگی و ضداضطرابی در درمان این اختلال موثر ارزیابی شده است. در عین حال، شواهد از اثربخشی درمان ­های روانشناختی همچون مواجهه ­درمانی استاندارد شده یا درمان شناختی-رفتاری نیز حکایت دارد. در درمان ­های مبتنی بر مواجهه، برای افراد مبتلا به این اختلال، شرایطی را فراهم می­ کنند که یک حمله پانیک را تجربه نمایند. مثلا افراد زمانی که شروع به تنفس تند می ­کنند، یا احساس می­ کنند که سرشان گیج می­رود، حملات پانیک را تجربه می ­نمایند.

بیشتر بخوانید
اختلال شخصیت مرزی و درمان

با انجام دادن این کارها، در محیط درمانی امن، شروع حمله را تسهیل کرده و زمانی که فرد وارد شرایط نامطلوب حمله پانیک شد (مواجهه سازی به صورت تجربه ­ای) با استفاده از تکنیک­ های شناختی و رفتاری (مثلا آموزش آرمیدگی) در مورد تفسیر حالات بدنی و خطرات قریب ­الوقوع احتمالی صحبت کرده و بازسازی شناختی را انجام می ­دهند.

این یک روش تجربه ­ای است که فرد با نشانگان اختلالش مواجه شده، اما پاسخ ­هایی را که قبلا در این تجربه از خود نشان می ­داد را نمی ­دهد و یاد می ­گیرد که پاسخ­ های انطباقی را جایگزین آنها نماید.

درمان شناختی رفتاری اختلال پانیک چگونه است؟

درمان شناختی رفتاری برای اختلال پانیک این موارد را شامل می ­شود:

  • به بیماران درباره ماهیت و خصوصیات فیزیولوژیک حملات پانیک اطلاعات مهم و مفیدی داده می­ شود.
  • به آنها یاد داده می ­شود برای کنترل تنفس­ های مکرر خویش، چگونه تنفس­ شان را تنظیم نمایند.
  • به آنها کمک می ­شود تا برداشت­ ها، باورها، و ادراک­ های اشتباه و ناکارآمد خود را شناسایی کنند و آنها را تغییر دهند.
  • در اتاق درمان، بعضی احساس ­های فیزیکی درونی را عمدا ایجاد می­ کنند تا درمانجویان متوجه شوند که این احساس­ ها چه معنایی دارند و به چه چیزهایی مربوط می ­شوند، به این ترتیب، ترسشان از بین می­رود.
  • رفتارهای “ایمنی بخش” بیماران شناسایی شده و تلاش می­ شود به مرور این رفتارها با رفتاری انطباقی جایگزین شود. رفتارهای ایمنی بخش، به رفتارهایی گفته می­ شود که فرد با انجام آنها به شکلی موقتی احساس امنیت خواهد کرد، مثلا به همراه داشتن داروهای آرام ­بخش.
  • با کار کردن در حوزه باورهای مرکزی همچون “دنیا جای ناامنی است” سعی می ­شود که تا حد ممکن از عود اختلال ممانعت به عمل آید.

در صورت داشتن این بیماری توصیه می شود به مرکز مشاروه رواشناسی تهران مراجعه کنید و از مشاوره های روان درمانی این مرکز استفاده کنید.

 

نویسنده: فاطمه حزینی، روانشناس و روان درمانگر از گروه روانپزشکی ویان

0 دیدگاه

یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پنج − 2 =

Call Now Buttonتماس با ما