اختلال اضطراب اجتماعی

کلینیک ویان: اختلال اضطراب اجتماعی یا فوبیای اجتماعی به عنوان یکی از اختلال های اضطرابی رایج، چیزی بیشتر از کمرویی شدید است و با ترس از رو به رو شدن با دیگران یا انجام فعالیتی در حضور آن ها شناخته می ­شود.

در موقعیت ­های اجتماعی، افراد مبتلا از این می ­ترسند که دیگران آن ها را به عنوان فردی مضطرب، ناتوان، آشفته یا گیج قلمداد کنند.

آن ها ممکن است به دلیل نگرانی در مورد اینکه دیگران متوجه لرزش دست­ ها یا صدایشان خواهند شد از صحبت در جمع بترسند یا ممکن است در زمان گفتگو با دیگران به دلیل ترس از آشکار شدن توانایی بیانی ضعیفشان، اضطراب شدید احساس کنند.

مبتلایان به هراس اجتماعی تقریباً همیشه نشانه‌ های جسمانی اضطراب را (مانند، تپش قلب، رعشه، تعریق، ناراحتی معدی  روده ‌ای، اسهال، تنش عضلانی، سرخ شدن، لرزش دست­ ها) در موقعیت ‌های اجتماعی ترس‌ آور احساس می ‌کنند.

شروع اختلال اضطراب اجتماعی

اختلال اضطراب اجتماعی معمولا در دوره نوجوانی شروع می ­شود و سن آغاز آن حدود سیزده سالگی است.

در این دوره و با شروع بلوغ و تغییرات در ابعاد مختلف بدنی تا اجتماعی، کودک دیروز خود را آماده ورود به جامعه و روابط اجتماعی می­ کند. او بایستی آمادگی انجام تکالیف متعددی را در خود ایجاد کند.

در این دوره از او انتظار می­ رود که علاوه بر کسب جایگاه اجتماعی مختص به خود به دنبال پذیرفتن مسئولیت­ های تازه نیز باشد.

با ورود نوجوان به دوره متوسطه و افزایش انتظارات از دانش آموز نوجوان، گاهی اوقات والدین با این نکته رو به رو می ­شوند که فرزندشان خیلی علاقه­ ای به حضور در جمع، تعامل با دیگران و پذیرش مسئولیت ­های اجتماعی ندارد.

اختلال اضطراب اجتماعی

افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی از اینکه در دید دیگران فردی ناتوان و مضطرب به نظر بیایند می ترسند

علائم اضطراب اجتماعی در نوجوانان

گاهی اوقات نوجوان علی رغم بهره مندی از توانایی ­ها و ویژگی­ های مثبت از حضور در اجتماع و نمایش این مهارت­ ها در برابر معلمان، همکلاسی­ ها و حتی اقوام دور و نزدیک امتناع می­کند و از هر ابزاری برای اجتناب از این دست چالش ­ها بهره می ­گیرد.

بیشتر بخوانید
خود مراقبتی حین افسردگی

برای نمونه نوجوانی که علی رغم مهارت بالا در نواختن پیانو در کنسرت­ های گروهی غایب است و با ترس از خرابکاری و ناتوانی در اجرا، با هدف اجتناب از این تکلیف، چند روز مانده به کنسرت اقدام به ایجاد جراحت عمدی در دست خود می ­کند تا بهانه ­ای برای غیبت داشته باشد.

نوجوانی دیگر با تصور اینکه رفتارش عجیب به نظر برسد و یا ترس از اینکه پاسخ منفی به درخواستش از سوی جنس مخالف موجب آبرو ریزی و تمسخرش در حضور دیگران شود، از پیشنهاد دادن و ارتباط برقرار کردن با جنس مخالف اجتناب می­ کند.

یا دانش آموز نوجوانی که از ترس فراموش کردن پاسخ، اشتباه کردن، تپق زدن، سرخ شدن جلوی دیگران و ترس ­های این چنینی از ارائه کنفرانس و پاسخگویی به سوالات استاد و دبیر اجتناب می­کند، همگی نمونه هایی از اختلال اضطراب اجتماعی نوجوانان هستند.

ریشه اضطراب اجتماعی نوجوانان

همانطور که در تعریف ابتدایی مطرح شد، اختلال اضطراب اجتماعی چیزی بیشتر از یک کمرویی و ناتوانی موقتی است.

با هدف تبیین اختلال اضطراب اجتماعی در نوجوانان، ابتدا از مفهومی که نظریه پردازان روانشناسی رشد در مورد دوره نوجوانی تحت عنوان تماشاگران خیالی نام می­ برند، کمک خواهیم گرفت.

این مفهوم به این موضوع اشاره دارد که به واسطه رشد شناختی و اجتماعی در دوره بلوغ، نوجوان توانایی اندیشیدن به خود و افکارش را کسب می­کند. این توانایی منجر به بالا رفتن خودآگاهی و شناخت نوجوان از خودش نسبت به جامعه و اطراف می­ شود.

مطابق این مفهوم نوجوان این باور را شکل می­ دهد که هنگام قرار گرفتن در جمع، مورد توجه و تماشای دیگران قرار دارد. به عبارت ساده تر معتقد است همه در حال تماشای او هستند و او در کانون توجه دیگران قرار دارد.

از این رو درگیر نوعی از خود محوری (خود میان بینی) خواهد شد. این خود میان بینی به همراه خودآگاهی ایجاد شده باعث می­ گردد تا نوجوان در هنگام قرار گرفتن در اجتماع، برای فرار از شرمنده شدن تلاش زیادی انجام دهد.

بیشتر بخوانید
در مورد اختلالات دو قطبی چه می دانید؟

از طرف دیگر ورود به دوره بلوغ با تغییرات بدنی و ظاهری نیز همراه است. این تغییرات در کنار مفهوم تماشاگران خیالی و خود میان بینی نوجوان، توجه بیش از حد به ظاهر و حساسیت به نشانه­ های جسمانی و ظاهری را در پی خواهد داشت.

بروز این ویژگی ­های تازه منجر به خود قضاوتی و پایش عملکرد نوجوان از خودش در حضور دیگران می شود.

گاهی اوقات نتیجه پاسخ به این قضاوت ­ها و ارزیابی ­های شخصی به دلایل مختلفی از جمله تجربیات منفی گذشته، پیام ­های والدین و دیگر افراد مهم زندگی، واکنش ­های همسالان و یا یادآوری شکست­ های موقعیتی، منفی و با شکست همراه هستند.

حضور در جمع، تعامل با دیگران به خصوص جنس مخالف و یا انجام فعالیتی در حضور دیگران مثل ارائه کنفرانس، نواختن آلات موسیقی و غیره بستر مناسبی جهت فعال شدن این ساز و کارها و ارزیابی ­های منفی می باشند.

نتیجه فعال شدن این ساز و کارها و ارزیابی­ های منفی متعاقب آن، توجه بیش از حد نوجوان به واکنش­ های بدنی، نقایص رفتاری و شکل گیری برداشت­ های منفی و سوگیرانه از عملکردش در موقعیت­ های اجتماعی خواهد بود.

ریشه اضطراب اجتماعی نوجوانان

شناخت و دید منفی فرد از خود می تواند یکی از دلایل اضطراب اجتماعی باشد

دلایل اضطراب اجتماعی

پژوهشگران حوزه شناختی رفتاری معتقدند که علت اضطراب اجتماعی، فرآیندهای شناختی هستند که در نتیجه آن ها نوجوان تصویری بیش از حد منفی در مورد خود و توانایی­ هایش ایجاد می­ کند.

این تصاویر منفی (خود ادراکی منفی) همچون لنز یا فیلتری عمل خواهند کرد و نوجوان در موقعیت ­های آتی، اطلاعات ورودی از محیط اطراف (بازخوردهای محیطی و واکنش­ های بدنی) را تحت تاثیر آن ها پردازش می­کند.

بنابراین خود ادراکی منفی نقش اساسی در ایجاد و حفظ نشانه های اضطراب اجتماعی را دارد.

فرض این مدل این است که خود ادراکی تحریف شده و منفی به عنوان یکی از ویژگی­ های اختلال اضطراب اجتماعی منجر به درک این افراد از خود به عنوان فردی شکست خورده خواهد شد که حتی توانایی برآورده کردن حداقل معیارها را نیز ندارند.

بیشتر بخوانید
اختلالات روانی و تاثیر آن در روابط زناشویی

نوجوان مبتلا به اضطراب اجتماعی به طور معمول از موقعیت ‌های ترس‌ آور اجتناب خواهد کرد. او به ندرت، خود را به تحمل موقعیت اجتماعی یا عملکردی مجبور می­کند، اما اگر با این موقعیت‌ ها رو به رو شود اضطراب شدید احساس خواهد کرد.

هم چنین پدیده اضطراب انتظاری آشکاری نیز ممکن است بسیار پیشتر از رویارویی با موقعیت ‌های اجتماعی یا عمومی رخ دهد (مانند نگرانی روزمره به مدت چند هفته قبل از شرکت در یک میهمانی یا رویداد اجتماعی).

در نتیجه این اضطراب انتظاری، چرخه ­ای معیوب از پیش بینی بروز نشانه ‌های اضطراب اجتماعی در موقعیت ‌های پیش رو شکل خواهد گرفت که به عملکرد ضعیف واقعی یا فرضی منتهی می ­شود، و آن هم موجب شرمندگی و اضطراب فزاینده خواهد شد.

این چرخه معیوب بر همین روال ادامه می ‌یابد تا در نهایت افراد تحت تاثیر اضطراب انتظاری و خود ادراکی منفی، با هدف کنترل علائم اضطراب اجتماعی و فائق آمدن بر تکالیف پیش رو، به استفاده از راهبردهای ناکارآمد و آسیب رسان هم چون رفتارهای ایمنی بخش، اجتناب رفتاری و تحریف­های شناختی روی آورند.

نتیجه به کارگیری این راهبردهای ناکارآمد تحکیم خود ادراکی منفی و اختلال اضطراب اجتماعی خواهد بود.

سخن پایانی

مطابق این الگو درمان اضطراب اجتماعی در نوجوانان، با تلاش در جهت کاهش و جایگزینی توجه منفی متمرکز بر خود و خود ادراکی منفی با تصویری مطابق با واقعیت در این افراد همراه می باشد.

به عبارتی در درمان تلاش می شود تا نوجوان بتواند به مرور و با تمرین­ های رفتاری، یادگیری مهارت های اجتماعی، آگاهی از تحریف­ های شناختی و یادگیری راه­ های مقابله با آن ها علاوه بر اینکه در معرض موقعیت های اجتماعی قرار بگیرد، اطلاعات صحیح و مثبت تری نسبت به خود را کسب کند.

نویسنده: ابوالفضل بانوپور، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی

 

بیشتر بخوانید:

اختلال وسواسی اجباری

وسواس

در مورد اختلالات دو قطبی چه می دانید؟

اختلال دو قطبی

0 دیدگاه

یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیست − 9 =

Call Now Buttonتماس با ما